In geleende tijd

Het verlangen naar onsterfelijkheid is er zo lang er mensen zijn. Heeft het te maken met onze existentiële angst voor de dood of met levensdrang? Vast staat dat wij, zoals ieder organisme, zo zijn afgesteld dat we voortdurend ons inwendige milieu in evenwicht en daarmee in leven houden. Maar niet alleen die levensdrift, ook het […]

Het verlangen naar evenwicht

Lang geleden verdiepte ik me met anderen in een werk van Aristoteles over de staatsinrichting. Daar leerde ik dat Aristoteles en de Griekse natuurfilosofen meenden dat de natuur in evenwicht is. Ze wisten heel goed dat mensen dat evenwicht kunnen verstoren, maar ze bleven verlangen naar een zo houdbaar mogelijk evenwicht. Dat verlangen naar evenwicht […]

Een onsterfelijke geliefde

Kan muziek troosten? Wim Kayzer stelde die vraag aan de pianist Vladimir Ashkenazy in zijn televisieserie Van de Schoonheid en de Troost die in het jaar 2000 werd uitgezonden. Ashkenazy speelde snotverkouden een gedeelte uit de voorlaatste sonate in As van Beethoven, opus 110, Klagender Gesang. Dat is muziek die – aldus Ashkenazy – de luisteraar op een […]

Een baby in een doos

In De lotgevallen van Klaasje Zevenster, een lijvige roman van Jacob van Lennep wordt op Sint Nicolaasavond een doos met een baby erin bezorgd op een studentenkamer. Zeven studenten en een introducé adopteren het kind (het is een meisje en ze noemen haar Klaasje) Ze spreken af dat ze voor de opvoeding van deze vondeling zorg zullen dragen. […]

Waarheid en verdichting

Romans zijn verzonnen verhalen, maar iedere romanschrijver maakt bij het schrijven gebruik van de eigen levenservaring. Een roman is een combinatie van verbeelding en werkelijkheid. Zo laat een schrijver zich bij het creëren van zijn romanpersonages inspireren door mensen die hij kent dan wel gekend heeft of van wie hij het leven bestudeerde. Hij kan […]

Beschaafde mensen

Rechts-extremisten rukken op, ook in Nederland. Dat bleek vorige week zaterdag. Op het Malieveld brachten gemaskerde en gewelddadige mannen de Hitlergroet en scandeerden antisemitische leuzen bij een wij zijn het volk-demonstratie. Hoezo wij zijn het volk? Hoor ik daar ook bij?  Dit soort zichtbare demonstraties van ultrarechtse witmannen zijn geen uitzondering meer. Maar ook in het […]

Der Tod und das Mädchen

Ik begon met Schubert, met een lied en een strijkkwartet op basis van het gedicht Der Tod und das Mädchen van Matthias Claudius. Het werd een zoektocht naar het motief van de dood en het meisje dat in alle tijden schrijvers, dichters, toneelschrijvers, musici, filmers en choreografen en zelfs makers van computerspelletjes inspireerde. Dodendansen In […]

Konzert ohne Dichter

Een paar maanden geleden herlas ik de dagboeken van en de biografie over Etty Hillsum. Die liep weg met Rilke, schreef gedeelten uit zijn werk over en noemt hem in 1942 de grootste opvoeder van het voorgaande jaar. Het naar binnen gekeerde van de dichter sprak haar aan, vermoed ik. Daarnaast misschien ook de manier waarop […]

Een doodstille ontmoeting

De schrijfster Margriet de Moor trad een paar jaar geleden op met het Párkányi Kwartet. Op het programma stond Schuberts strijkkwartet Der Tod und das Mädchen en de schrijfster las voor uit haar roman De Schilder en het meisje. Die roman gaat over Elsje Christiaens, een meisje dat publiekelijk gewurgd wordt op de Dam in Amsterdam. Het is een evenement waar […]

Elsschot: Moeder en Dood

Willem Elsschot is behalve een groot schrijver ook een belangrijk dichter. Het meest bekend werd hij met het gedicht Het huwelijk. Hij schreef ook een paar geweldige gedichten over zijn moeder. Martin van Amerongen wees er al op dat een van die gedichten met als titel Moeder opvallende parallellen heeft met een lied van Schubert dat gebaseerd is […]